ebib 
Nr 9/2010 (118), Książki i sztuka. Artykuł
 poprzedni artykuł następny artykuł   

 


Aleksandra Mroczek
Uniwersytet Łódzki

Łódzka korespondencja artystyczna - czyli o Muzeum Książki Artystycznej i Fundacji Correspondance des Arts okiem subiektywnej łodzianki




Fot. 1-2. Czcionki wyprodukowane w Muzeum Książki Artystycznej (złożone specjalnie dla Elektronicznej Biblioteki EBIB).
Fot. Filip Podgórski

Czy można wyobrazić sobie lepsze miejsce, które skojarzy się ze splotem słów: książka i sztuka, jeśli nie Muzeum Książki Artystycznej (http://www.book.art.pl/home/home.htm)[1]? Miejsce magiczne na mapie Łodzi, które nadal pozostając trochę obok luksusowych loftów i siedziby Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej w zabytkowej willi fabrykanta Henryka Grohmana, przebija się działaniami, projektami wpisującymi się w ideę korespondencji sztuki, czyli trzonu tej „instytucji” – Fundacji „Correspondance des Arts” (CdA). Miejsce to, jedyne w skali kraju, a unikatowe na świecie, świadczy o niezwykłym zaangażowaniu w sztukę wydawniczą książki, a także o fascynacji książką, jej inspiracji i motywu przewodniego w życiu właścicieli muzeum – Jadwigi i Janusza Tryzno.

Patrząc w przeszłość, można by powiedzieć, że zaczęło się niepozornie. Oto w 1980 r. spotkała się grupa przyjaciół: Andrzej Graczykowski, Zbigniew Janeczek, Janusz Tryzno – artyści graficy oraz poeta Zdzisław Jaskuła, która postanowiła założyć w Łodzi wydawnictwo „Correspondance des Arts”. Główną ideą było połączenie sztuk, których spoiwem stała się książka, łącząca w sobie sztuki: drukowania, ilustracji, instalacji, tworzywa papierniczego. Pierwszym dziełem był „Rok Polski”, kalendarz o tyle niezwykły, gdyż składał się z trzynastu miesięcy bez nazw, a do każdego z nich był wpisany wiersz patriotyczny. Następnie działalność CdA poszła w kierunku wydawania utworów poetyckich. W tym składzie wydano do roku 1985 kolejnych pięć książek, prezentując je m.in. na wystawie w British Library.



Fot. 3. Książka artystyczna ze zbiorów muzeum.
Fot. Filip Podgórski

Nie były to też łatwe lata dla drukarstwa niepaństwowego w Polsce. W związku z tym państwo Tryzno byli niejako zmuszeni do działania w „podziemiu”. Od 1986 r. pracowali w łódzkim mieszkaniu w bloku, wydając kolejne książki na maszynach typograficznych, czerpanym ręcznie papierze, następnie prezentując je na wystawach w Polsce i Niemczech. Pracownia stała się zalążkiem przyszłego warsztatu muzeum. Janusz Tryzno dzięki licznym kontaktom zdobył unikatowe maszyny. W dobie zmierzchu tego typu drukarstwa udawało się kupować coraz to ciekawsze okazy.

W 1990 r. Janusz Tryzno zakłada fundację „Correspondance des Arts”, współpracując w tym czasie z łódzkim Muzeum Artystów oraz fundacją „Konstrukcja w Procesie”. Dzięki temu, wydawnictwo zdecydowało się podjąć stosowne kroki w kierunku odnalezienia dla siebie miejsca lepszego aniżeli jedenaste piętro w blokowisku. Od 1993 r. Tryznowie, na mocy umowy użyczenia, posiadają niezwykłe miejsce dla swojej działalności, w środku kompleksu fabrycznego, willę Grohmana, przy ulicy Tymienieckiego 24. Przesłanie muzeum wzmacnia fakt, że sam Grohman był kolekcjonerem, miłośnikiem sztuki, który zapraszał wybitne osobistości do miejsca, w którym dziś istnieje Muzeum Książki Artystycznej. To wzbogaca nie tylko sens sztuki jako takiej, ale jej ciągłość historyczną w już nie fabrycznej Łodzi. Poza działalnością artystyczną, Tryznowie muszą się borykać z trudnościami zachowania takiego obiektu. Jego stan wymaga wciąż remontów i napraw, a i sytuacja prawna pozostaje wciąż nieuregulowana.

Współcześnie muzeum to miejsce niezwyczajne. Panuje tu przyjazny, domowy klimat, osoby zainteresowane eksponatami oprowadzani są poprzez różne sale willi. Od piwnic, gdzie mieści się pokaźna kolekcja maszyn drukarskich służących do przygotowania książki – od podstaw aż do oprawy, po gabinet i salę muzyczną z fortepianem pierwszego właściciela. Jadwiga Tryzno opowiada o kolekcjach artystycznych książek, które poukładane są w przeróżnych miejscach tego zabytkowego budynku. I tu znów przeplata się sztuka i książka, ale także historia miejsca, pasja właścicieli, niepowtarzalny klimat ogrodu wokół budynku i widok z okna, który niepokoi – popadająca w ruinę fabryka Scheiblera. W takim klimacie bardzo łatwo o sprzyjające warunki do tworzenia. Tryznom, obok twórczości skupionej wokół książek, zależy również na tym, by miejsce to służyło celom kulturalnym.

Rozmiar: 118255 bajtów

Fot. 4. Wnętrze muzeum z artystyczną ekspozycją i sylwetką Jadwigi Tryzno w tle.
Fot. Filip Podgórski

Nie rzadko mają tu miejsca spotkania ciekawych ludzi związanych z szeroko rozumianą kulturą, koncerty czy ogniska w pobliżu budynku. To właśnie dzięki ciągłemu przenikaniu różnych dziedzin życia, spotkaniom pasjonatów, czasem o zainteresowaniach bardzo od siebie odległych, może tworzyć się zupełnie nowa jakość, oryginalna i niepowtarzalna. Te czynniki powodują, że Muzeum Książki Artystycznej posiada już pokaźną kolekcję dzieł, które zostały wyprodukowane na miejscu w Łodzi, a także przyciąga artystów, którzy przez wzgląd na to szczególne miejsce oddali swoje prace.

Książki wydawnictwa CdA to bogactwo form graficznych, opraw, treści, obrazu, które Tryznowie nadzorują bądź sami wykonują. W ich działalności wydawniczej zauważa się trzy tendencje: początkowo we własnym kręgu artystów, następnie wydawców, a potem także współpraca z innymi artystami. Uznawani za tradycjonalistów, zaczęli również realizować awangardowe projekty korzystając z rozwoju technologicznego, a książka przestała być tylko obiektem „bibliofilskim”, lecz stała się też „obiektem książkowym”, w którym jest wykorzystana jako przedmiot do przekazywania pewnych wizji artysty, uzasadniając tym samym treść utworu. Kolekcja CdA zawiera następujące eksponaty (chronologicznie):

  1. Zbigniew Jaskuła / Andrzej Graczykowski / Zbigniew Janeczek / Janusz Tryzno, „Rok Polski”, 50 egzemplarzy wyboru wierszy polskich poetów sygnowanych przez autorów, 17 egzemplarzy sygnowanych przez Czesława Miłosza, papier i techniki graficzne różne, Łódź 1980;
  2. Thomas Bernhard / Zbigniew Janeczek, „Zdarzenia”, 100 egzemplarzy w języku polskim i niemieckim, sygnowanych przez tłumacza i artystę, 7 akwafort z akwatintą, 2 litografie, 1 miedzioryt, papier Hahnemuhle i Euro-offset, Łódź 1981;
  3. Zdzisław Jaskuła / Andrzej Graczykowski, „Wieczór autorski”, 100 egzemplarzy w języku polskim, sygnowanych przez poetę i artystę, papier i techniki różne, Łódź 1981;
  4. Artur Międzyrzecki / Andrzej Graczykowski, „Ptaki”, „I nie ma Ciebie dawnego”, 50 egzemplarzy w języku polskim, sygnowanych przez poetę i artystę, papier i techniki graficzne różne, Łódź 1981;
  5. Anna Kamieńska / Lesław Miśkiewicz, „Pierwszy śnieg”, „Świadkowie”, 50 egzemplarzy w języku polskim, sygnowanych przez poetkę i artystę, 18 linorytów, papier Achat, druk typograficzny, Łódź 1983;
  6. Bruno Schulz / Andrzej Graczykowski / Zbigniew Janeczek / Zdzisław Jaskuła / Janusz Paweł Tryzno / Krzysztof Wawrzyniak, z „Traktatu o manekinach”, 60 egzemplarzy w języku polskim, angielskim, francuskim i niemieckim, papier i techniki druku różne, Łódź 1984;
  7. Ryszard Krynicki / Paweł Tryzno, „Niewiele więcej”, 50 egzemplarzy w języku polskim, 50 egzemplarzy w języku polskim i niemieckim, sygnowanych przez poetę, tłumacza i artystę, 20 grafik photo collage, papier ręcznie czerpany, druk typograficzny i offsetowy, Łódź 1985/1990;
  8. Stefan Themerson / Jan Kubasiewicz, fragment z książki S. Themersona: „Kardynał Pölätuö” – X list kardynała Pölätuö pisany do jego biografa, 100 egzemplarzy w języku polskim i angielskim, sygnowanych przez autora i artystę, 4 przestrzenne grafiki, papier Achat, druk offsetowy i sitodruk, Łódź 1986;
  9. Czesław Miłosz / Stasys Eidrigevicius, „Dziewięć wierszy”, 100 egzemplarzy w języku polskim i niemieckim, sygnowanych przez artystę i tłumacza, 50 egzemplarzy sygnowanych przez poetę, 8 akwafort z akwatintą, 1 sitodruk, papier Achat i Schut, druk typograficzny, Łódź 1988;

Rozmiar: 31753 bajtów

Rozmiar: 23748 bajtów

Fot. 5-6. Czesław Miłosz / Stasys Eidrigevicius, „Dziewięć wierszy”.
Źródło: http://www.book.art.pl/galeria/cda/milosz/milosz.htm [Dostęp 3.12.2010].

  1. Craige Raine / Krzysztof Wawrzyniak, „Księga Proroctw”, 100 egzemplarzy w języku polskim i angielskim, sygnowanych przez poetę, tłumacza i artystę, 11 linorytów, papier bawełniany ręcznie czerpany, druk typograficzny czcionką Paneuropa 16 pkt., Łódź 1988/89;
  2. Cozette de Charmoy / Cozette de Charmoy, „Anioł poetów”, 100 egzemplarzy w języku polskim, francuskim i angielskim, sygnowany przez autorkę i tłumaczy, 14 ilustracji, 4 akwaforty Cozette de Charmoy, 2 cynkotypie Janusza Tryzno, papier ręcznie czerpany oraz fabryczny – żeberkowy, druk typograficzny czcionką Nicoas Cochin 20 pkt., Łódź 1990;
  3. Zbigniew Dominiak / Lesław Miśkiewicz, „Od okna do okna”, 75 egzemplarzy w języku polskim i niemieckim, sygnowanych przez poetę i artystę, 2 drzeworyty na bibule japońskiej, papier bawełniany ręcznie czerpany, druk typograficzny, Łódź 1991;
  4. Emmett Williams / Piotr Bikont / Andrzej Chętko / Bożena Kalinowska / Janusz Tryzno „Light Poem Emmetta Williams”, 95 egzemplarzy sygnowanych przez autora, papier Ingres Fabriano, druk typograficzny, Łódź 1991;
  5. Jakob Böhme / Igor Podolczak, „Objawienia dotyczące Boga…”, 100 egzemplarzy w wersji polsko-niemieckiej, sygnowane przez artystę, 10 grafik akwafortowych, papier bawełniany ręcznie czerpany, druk techniką cynkotypii, Łódź 1991;
  6. Zbigniew Brzeziński / J.& J.& P. Tryzno, „Bibliografia i rysunki”, na podstawie bibliografii „Prace wydane dr Zbigniewa Brzezińskiego”, 160 egzemplarzy sygnowanych przez autora, wersja 1: na papierze lnianym ręcznie czerpanym, wersja 2: na papierze akwafortowym Fabriano, druk techniką cynkotypii, Łódź 1993;
  7. Rainer Rilke / Krzysztof Miller / Paweł Tryzno, „Pieśń o miłości i śmierci korneta Krzysztofa Rilke”, 50 egzemplarzy w języku polskim i niemieckim, papier akwafortowy i płótno, druk typograficzny, offsetowy i sitodruk, Łódź 1994;
  8. Cathal McCabe / J.& J.& P. Tryzno, „A letter from Łódź”, 200 egzemplarzy podpisanych przez autora, papier offsetowy, druk offsetowy oraz suchym tłokiem, Łódź 1996;
  9. William Blake / Paweł Tryzno, „The First Book of Urisen”, okładki w formie K-dron Janusza Kapusty, relief z metalu na okładce, 10 egzemplarzy, papier lniany ręcznie czerpany, druk na drukarce atramentowej, Łódź 1998;
  10. Krzysztof Penderecki / J.& J. Tryzno, „Portae Hierosolymae”, pudełko na płytę CD Krzysztofa Pendereckiego: „Seven Gates of Jerusalem”, 30 egzemplarzy podpisanych przez kompozytora, papier lniany ręcznie czerpany, wizerunek Złotej Bramy trawiony w mosiądzu, sitodruk na papierze czerpanym, druk typograficzny na kartonie, Łódź 2000;

Rozmiar: 42164 bajtów

Fot. 7. Krzysztof Penderecki / J.& J. Tryzno, „Portae Hierosolymae”.
Źródło: http://www.book.art.pl/galeria/cda/penderecki/penderecki.htm [Dostęp 3.12.2010].

  1. Małgorzata Bocheńska / J.& J.& P. Tryzno, „Księga Dobrej Wiadomości”, we współpracy z Fundacją SALON 101, Łódź [b.r.];
  2. Czesław Miłosz / Jadwiga i Janusz Tryzno, „Orfeusz i Eurydyka”, pamięci Urszuli Warnke, 2 egzemplarze, papier Rives 250 g, tekst wycięty na ploterze, Łódź 2004;
  3. Seamus Heaney / Jadwiga i Janusz Tryzno, „The Door Stands Open”, 50 egzemplarzy numerowanych i podpisanych przez autora, papier ręcznie czerpany, druk typograficzny, czcionka Antykwa Toruńska, Łódź 2005;
  4. Jan Paweł II / Stefan Witwicki / Jadwiga i Janusz Tryzno, „Do sosny polskiej”, 40 egzemplarzy, papier ręcznie czerpany, Łódź [b.r.];
  5. Robert Stiller / Igor Podolczak / Paweł Tryzno / Agnieszka Kowalska, „Gilgamesz”, wstępna wersja ilustracji I tomu, technika monotypii, druku soczewkowego i animacji, Łódź 2008.

Trudno wymienić wszystkie dzieła, druki, instalacje wykonywane przez Muzeum Książki Artystycznej, gdyż jest to bardzo pokaźna liczba. Galeria muzeum pokazuje cały zakres wytworów od kodeksów średniowiecznych do współczesnych e-booków, zawierając książki artystyczne. Muzeum jako instytucja jest placówką otwartą, realizującą specjalne zamówienia i wciąż rozwijającą się. Wcześniej wspominałam już o niekonwencjonalności tego miejsca, tym razem chciałabym przedstawić kolejne przykłady realizowanych nowatorskich pomysłów właścicieli.

Rozmiar: 119026 bajtów

Fot. 8. Przykładowa instalacja korespondencji sztuki.
Fot. Filip Podgórski

Pierwszym projektem jest „Dialog przy Studni”, czyli wykorzystanie idei dialogu w odniesieniu do archetypu studni jako symbolu mądrości, spotkań pełnych rozmów, a także ożywienie go przez wykorzystanie współczesnych form komunikacji na przykładzie dialogu pochodzącego z dawnych wieków. W projekcie zostanie wykorzystany fragment Dialogów Platona. Ta część instalacji zamykać się będzie w czterech księgach wyłożonych na studni przygotowanych na sprzęcie muzeum. Część „mówiona” również oparta zostanie na dziele Platona, czytana po polsku i angielsku przez różnych lektorów (głosy osób starszych i młodszych, kobiet i mężczyzn). Dźwięk będzie włączał się za pomocą fotokomórki w momencie podejścia osoby do studni z konkretnej strony. Ruch publiczności wokół studni będzie uruchamiał dialogi w różnych przekrojach. Część „obrazową” instalacji stanowić będzie namalowany ibis – święty ptak, który symbolizuje mądrość. Podświetlony obraz będzie znajdował się na dnie studni. Samą studnię tworzyć będą 4 prostopadłościany o wymiarach 700 x 700 x 700 mm zrobione z pleksi, ustawione tak, aby wewnątrz powstała pusta przestrzeń. Zewnętrzne ściany będą zrobione z wyciętych w pleksi liter składających się na „Correspondance des Arts”. Projekt ten ma być jubileuszowym, kwintesencją ukazania idei korespondencji sztuk w Muzeum Książki Artystycznej. Instalacja ma być prezentowana na miejscu, ale jej autorzy chętnie podzieliliby się nią z bibliotekami i instytucjami w kraju i za granicą.

Kolejnym projektem odnoszącym się do idei korespondencji sztuk jest „Wiersz Medialny”. Koncepcję wymyślił Robert Baliński, a pokaz miał miejsce 4 października 2002 r. podczas Festiwalu Dialogu Czterech Kultur w kawiarni Teatru Wielkiego w Łodzi. Korespondencja, wzajemna inspiracja twórców odbyła się na zasadzie improwizacji poety (Zdzisława Jaskuły), muzyki (Radosława Nowakowskiego), tłumaczy z różnych języków w jednym czasie. Kolejny poziom to wizualizacja (Macieja Walczaka), edycja komputerowa (Pawła Tryzno) oraz drukowana projektu (Jadwigi i Janusza Tryzno). To właśnie „Wiersz Medialny” wpływa, na oczach widzów oddziałuje inspirująco na artystów, a ich nowe wytwory są na bieżąco rejestrowane. Istotna jest także interakcja twórców oraz indywidualny wkład we wspólne dzieło. Po części improwizowanej wybrana grupa osób z publiczności decyduje o wyborze najlepszych fragmentów, które są następnie drukowane, nagrywane tak, aby każdy uczestnik tego projektu dostał wybrane pliki, oprawione ręcznie. Główną ideą projektu jest pokazanie procesu powstania wiersza jego opracowania i drukowania, ale także w związku z indywidualnym wyborem ulubionych fragmentów podkreślony zostaje fakt, że jeden wiersz, poprzez wybór innych części improwizowanych utworów czy wizualizacji, może być odbierany inaczej, a co za tym idzie, wyglądać inaczej, czyli że to suma wizji artysty, ale także sposobu reakcji i odbioru danego dzieła.

Twórcy Muzeum Książki Artystycznej wychodząc z założenia, że nasze czasy to „koniec epoki Gutenberga”, nie załamują rąk, lecz refleksja nad obecną sytuacją, przynosi kolejne inspirujące pomysły, m.in. projekt „Dom Książki”. Wraz z rozwojem sztuki, której podstawą jest obiekt książkowy, upatrują także we własnym budynku muzeum przedmiotu, który mógłby zapełnić się inskrypcjami. Posiadając w swych piwnicach imponującą kolekcję maszyn, są w stanie wyprodukować niezbędny materiał do realizacji projektu, którego istotą jest przekształcenie elewacji budynku w wielką matrycę typograficzną, która będzie umożliwiać odbijanie i odczytywanie wybranych fragmentów tekstu w ten sposób utrwalonego na wiele lat. Wybranym tekstem będą fragmenty różnych dzieł o książkach, w różnych językach. W ten sposób muzeum dopełni swej misji propagowania nie tylko wiedzy o książkach artystycznych, eksponowania ich na wystawach, lecz również własną siedzibą udowodni wagę i istotę symbolu książki i jej wartości, które staną się wręcz namacalne.

Rozmiar: 40166 bajtów

Fot. 9. Warsztat pracy artysty książki.
Fot. Filip Podgórski

Największym paradoksem tak niezwykłego miejsca jest wieloletnia walka o jego byt – nieuregulowana sprawa jego siedziby. Ponadto problemy finansowe niejednokrotnie utrudniają możliwość realizacji projektów. Mimo to, chwila rozmowy z właścicielami pozwala uwierzyć, że są oni prawdziwymi pasjonatami, których nie zniechęca niełatwa sytuacja i niezmiennie pozostają wierni swojej idei. To naprawdę rzadkie.

Niepokoić może również fakt zmierzchu „staromodnego” drukarstwa na rzecz wysoko rozwiniętej techniki. Pociesza jednak sytuacja, w której Muzeum Książki Artystycznej zapraszane jest na wystawy w kraju i za granicą (Wystawa „Skryptorium” podczas Międzynarodowych Targów Książki w Warszawie, Festiwal Sztuki Książki, Wystawa Książek CdA w Bibliotece Narodowej w Pradze, „Współczesna Sztuka Książki” w Szwecji oraz Finlandii czy wystawa w Singapurze). Refleksja nad przyszłością, promocją książki artystycznej jest konieczna. Znawców, bibliofilów nie trzeba do tej idei przekonywać, lecz co z resztą? Odpowiedź jest prosta – zapraszamy w odwiedziny do Łodzi! Takie spotkanie z książką, namacalne wręcz, jest najprostszą drogą do pokochania takiej formy sztuki.

Tryznowie to nie „romantyczni bohaterowie” walczący ze schyłkowym drukarstwem typograficznym, lecz współcześni twórcy, którzy dbają także o to, by stworzone dzieła, rozwijane były przez współczesną technologię, by przetrwały. To także łódzcy animatorzy życia kulturalnego, współpracujący ze stowarzyszeniami, fundacjami, działającym na rzecz kultury w Łodzi, stąd nie dziwi przyznana w 2007 r. przez czasopismo kulturalno-obyczajowe „Tygiel Kultury” nagroda dla wybitnych działaczy łódzkich. Dzięki temu, książka nie pozostaje marginalizowaną, niemodną w dzisiejszych czasach gałęzią sztuki, lecz inspiracją do nowych działań, dla których zawsze znajdzie się energia pośród nowych twórców. Ostatnio działalność muzeum skupiona jest wokół kolekcji „Polska Książka Artystyczna z przełomu XX i XXI wieku”, wystawianej w dużych bibliotekach miast wojewódzkich, a planowane są także wystawy zagraniczne. W przyszłości powstać ma także niewielka galeria grafiki, część kawiarniana, a także biblioteka książek o książkach, której zbiór wciąż rośnie. Lecz nie ma być to skansen książki. Właścicielom zależy na tym, by miejsce to kipiało energią spotkań przedstawicieli i obiektów różnych sztuk. By słowo, dźwięk, obraz, relacja między nimi miało tu swoją siedzibę, dlatego otwarte jest na koncerty, wystawy, recytacje, którym punktem wspólnym jest książka. Dlatego tak niesamowity potencjał dostrzegam w tym miejscu.

Rozmiar: 25252 bajtów

Fot. 10. Książka artystyczna ze zbiorów muzeum.
Fot. Filip Podgórski

Połączenie książki i sztuki to marzenie każdego artysty, którego miłością jest także literatura. To właśnie ze zderzenia pozornie niepodobnych do siebie rzeczy, sformułowań, mogą powstać rzeczy naprawdę wybitne, twórcze, kreatywne. Dzięki styczności z różnorodnością mamy szansę się rozwijać, a wtedy… pomysły same przychodzą do głowy! Rodzi to niesamowite poczucie dumy, że w takim mieście jak Łódź, postrzeganym jako szare, monotonne i nudne, tuż obok centrum, można odnaleźć tak niezwykłe miejsce. Miejsce przeznaczone dla każdego, kto kocha książki. Przebywając tu, można odkryć nieznane dotąd bogactwo książki artystycznej, pasję właścicieli, ciepły klimat siedziby. Jako łodziankę najbardziej przytłacza mnie wciąż mała popularność tego miejsca, niedoceniania muzeum. Być może ma to też swój urok, lecz magia tego miejsca powinna się rozprzestrzeniać. Nikogo nie trzeba przekonywać, że właśnie dzięki działaniom takiego muzeum, którego podstawą ideową jest korespondencja sztuk w duchu nowatorskich rozwiązań, książka nie pozostanie zakurzonym reliktem przeszłości, lecz sposobem na własną, nową kreację artystyczną wzbogaconą o wartości i przesłania istotne dla naszych, trudnych czasów.

Rozmiar: 24072 bajtów
Rozmiar: 20829 bajtów

Fot. 11-12. Książki artystyczne ze zbiorów muzeum.
Fot. Filip Podgórski

Przypisy

[1] Wszystkie odesłania do stron internetowych przedstawiają wersję aktualną w dniu 03.12.2010 r.

Autorka jest studentką V roku profilaktyki i animacji społeczno kulturalnej Uniwersytetu Łódzkiego. Działalnością łódzkich instytucji kulturalnych zainteresowała się w związku z pisaną pracą magisterską w Zakładzie Pedagogiki Twórczości Katedry Badań Edukacyjnych Wydziału Nauk o Wychowaniu na temat: „Łódź jako środowisko kreatogenne w opiniach twórców i wybranej grupy młodzieży”. Promotor prof. Krzysztof J. Szmidt.

 Początek strony



Łódzka korespondencja artystyczna - czyli o Muzeum Książki Artystycznej i Fundacji Correspondance des Arts okiem subiektywnej łodzianki / Aleksandra Mroczek blog comments powered by Disqus