ebib 
Nr 9/2010 (118), Książki i sztuka. Sprawozdanie
 poprzedni artykuł   

 


Edyta Kotyńska
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu

Sprawozdanie z pobytu na stażu zawodowym w Bibliotece SUB Göttingen w ramach projektu Erasmus


W ramach projektu staży zawodowych i naukowych Erasmus miałam możliwość odbycia w dniach 16–27 sierpnia 2010 r. dwutygodniowej praktyki w Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen (SUB)[1]. Powodów, dla których wybrałam Getyngę jako miejsce stażu było kilka. Przede wszystkim interesują mnie zagadnienia organizacji pracy w oddziałach zbiorów specjalnych, ze szczególnym uwzględnieniem przedsięwzięć mających na celu digitalizację, archiwizację i prezentację w bibliotekach cyfrowych historycznych, jak również współczesnych materiałów bibliotecznych. Ponadto biblioteka w Getyndze może poszczycić się swoimi wspaniałymi zbiorami, dobrze zorganizowaną biblioteką cyfrową oraz sukcesami w wielu nowoczesnych przedsięwzięciach. Dodatkowo w zbiorze rękopisów posiada spuściznę prof. Karola Dziatzko (1842–1903) – wybitnego bibliotekoznawcy i dyrektora dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu (1872–1886), a następnie w Getyndze (1886–1903).

Praktykowanie w zagranicznej bibliotece w roli bibliotekarza stażysty i jednoczesne poznawanie jej od strony czytelnika było bardzo zajmujące i cenne. W pierwszym tygodniu zapoznałam się z pracą w interesujących mnie oddziałach, a w drugim tygodniu zajmowałam się własną pracą nad spuścizną Karola Dziatzko. Przed wyjazdem przeczytałam dostępne publikacje o SUB i przejrzałam stronę domową biblioteki, spenetrowałam też ich katalogi on-line i bibliotekę cyfrową. Na podstawie tych materiałów wykreowałam swoje wyobrażenie o mechanizmach funkcjonowania jednostki. Jednak dopiero na miejscu przekonałam się, na jakich podstawach oparta jest i jakim zasadom podlega organizacja pracy w SUB oraz jak dalece różni się od polskich bibliotek, które znam z wcześniejszych praktyk.

W pierwszych dwóch dniach przebywałam w oddziale Handschriften und Alte Drucke (Oddział Starych Druków, OSD) – zapoznałam się z organizacją pracy, zadaniami pracowników, regulaminem i funkcjonowaniem tych dwóch agend i ich czytelń, a także z księgozbiorami podręcznymi. W ramach współpracy niemieckich bibliotek w zakresie gromadzenia zbiorów Biblioteka w Getyndze specjalizuje się w gromadzeniu literatury przedmiotu dotyczącej XVIII w. i historii nauki, a także przechowuje i opracowuje spuściznę niemieckich matematyków. W tych samych dniach zwiedziłam historyczny budynek biblioteki. Na szczególną uwagę zasługuje dawna biblioteka „Paulinerkirche”, która po remoncie pełni funkcje sali wystawienniczej i koncertowej, odbywają się tutaj także konferencje i obrony prac naukowych. Zachowano dawny wystrój sali i przechowuje się tam nadal część historycznego księgozbioru.

Wszyscy pracownicy z Oddziału Starych Druków dyżurują w czytelni (co 2 godz. jest zmiana). Do ich obowiązków należy także: komputerowe opracowanie historycznych i nowych książek, udział w różnych projektach, odpowiadanie na kwerendy oraz prace magazynowe. Zespół 30 osób pracuje w różnym wymiarze czasu pracy i w różnych agendach biblioteki, np.: pół etatu w OSD, a następne pół etatu w którejś z bibliotek instytutowych lub w Göttinger Digitalisierungszentrum (Getyńskie Centrum Digitalizacji, GCD).

Czytelnia OSD posiada 30 miejsc dla czytelników, którzy mogą korzystać na miejscu ze starych druków, księgozbiorów podręcznych oraz z książek współczesnych przechowywanych w nowym budynku SUB i sprowadzanych do czytelni OSD na zamówienie czytelników. Wszystkie druki zostały zabezpieczone paskami magnetycznymi. Czytelnia posiada również indywidualne kabiny do cichej nauki oraz system schowków dla czytelników, którzy korzystają z dużej liczby książek i mają pozwolenie na samoobsługę. Oprócz komputera z bazami danych biblioteki do dyspozycji jest również komputer dla czytelników z możliwością pracy na nośnikach przenośnych. Istniejąca służba reprograficzna wykonuje zlecenia tylko z cennych zbiorów, ponieważ reprodukowaniem pozostałych zajmują się czytelnicy samodzielnie. Mają do dyspozycji w osobnym pomieszczeniu kserokopiarkę i skaner, a dodatkowo mogą robić zdjęcia własnym aparatem cyfrowym, nawet ze starych druków. Oczywiście wszystko zgodnie z regulaminem i po ustaleniu szczegółów z dyżurującym bibliotekarzem. Korzystanie z kserokopiarki jest odpłatne (0,05 euro za stronę), natomiast skaner i fotografowanie aparatem cyfrowym jest bezpłatne.

Kolejne dwa dni spędziłam w Getyńskim Centrum Digitalizacji[2]. Istotnym według mnie aspektem organizacyjnym w SUB jest pewna niezależność tej pracowni reprograficznej. Centrum realizuje projekty zainteresowanych jednostek macierzystej uczelni, jak również zewnętrzne zlecenia. W tej sytuacji SUB jest klientem GZD, ale równocześnie, co jest bardzo istotne, pełni rolę pracowniczego i merytorycznego zaplecza dla Centrum. Biblioteka SUB nie napełnia swojej biblioteki cyfrowej w ramach pełnoetatowej pracy pracowników, ani zgodnie ze swoimi planami digitalizacji, ale przede wszystkim w oparciu o czasowe etaty finansowane w ramach projektów i według zleceń pomysłodawców. Centrum Digitalizacji posiada 11 różnych skanerów, eksploatowanych najczęściej w godzinach 6.00–18.00. Pracownicy natomiast pracują przy nich tylko po cztery godziny dziennie, a potem wykonują inne zadania, np. w Oddziale Starych Druków.

W Centrum zapoznałam się z oprogramowaniem „Goobie” (Göttingen online-objects binaries)[3], które mnie zachwyciło. Powstało w 2006 r. na potrzeby sieciowego i rozproszonego zarządzania wszystkimi etapami prac związanymi z digitalizacją obiektów i ich publikowaniem w bibliotece cyfrowej. Zostało opracowane przez Oddział Badań i Rozwoju SUB przy współpracy z „RusDML” (Russian Digital Mathematics Library), w ramach dwuletniego projektu finansowanego przez DFG[4]. Jest to oprogramowanie oparte na zasadach open source i w dalszym ciągu rozwijane w miarę potrzeb użytkowników. Narzędzie to tworzy przyjazne środowisko do sieciowej współpracy: posiada centralne zarządzanie metadanymi i digitalizatami, ułatwia import i eksport danych, monitoruje etapy prac, w tym zadania poszczególnych pracowników, kontroluje efekty, komunikuje o błędach, tworzy statystyki. Jest narzędziem do planowania projektów, kontrolowania ich przebiegu, potem do tworzenia podsumowań, a analiza wniosków pomaga przy projektowaniu kolejnych zadań. Oprogramowanie pozwala na łączenie wielojęzycznych metadanych, pochodzących z różnych baz danych. Możliwa jest transliteracja i tłumaczenie danych na język zapytania oraz dodatkowo na język angielski i/albo rosyjski, a wszystko to, aby pomóc użytkownikom w wyszukiwaniu potrzebnych dokumentów i informacji. Twórcy zapewniają, że zastosowano międzynarodowe standardy.

Osobiście mogłam przyjrzeć się opcji do monitorowania etapów pracy dwuletniego projektu. Prace podzielono na osiem etapów: dane bibliograficzne, skanowanie, kontrola skanowania, automatyczne kopiowanie, obraz, struktura i metadane, import oraz długoterminowa archiwizacja. Liczby i diagramy wskazywały m.in. stopień zaawansowania prac na poszczególnych etapach w miesięcznym przedziale czasowym, liczbę zeskanowanych stron i tomów również w miesięcznym przedziale czasowym, wykaz publikacji według indywidualnego numeru wraz z graficzną informacją, na którym z ośmiu etapów prac znajdują się aktualnie. Pomocą służy proste oznaczenie kolorami, na wzór drogowej sygnalizacji świetlnej. Widziałam także opcję do kontroli skanowania. Zauważone błędy (np. zdublowane strony) były zaznaczane do poprawy na metryce książki. A dodatkowa informacja była wysyłana do odpowiedzialnej osoby wewnętrzną pocztą mailową, która jest częścią całego programu.

Ważne zadanie pełnią redaktorzy, bowiem zajmują się na kilku etapach oryginałem, a potem digitalizatem. Odpowiedzialni są za pobieranie odpowiednich danych bibliograficznych z katalogu on-line, oznaczanie paginacji digitalizatu w porównaniu z oryginałem (przy okazji robiona jest druga korekta skanów), strukturyzację zawartości publikacji (zgodnie z paginacją digitalizatu) i na końcu metadane dla poszczególnych elementów struktury, np. dane dla poszczególnych artykułów w pracach zbiorowych.

Ostatni dzień spędziłam w Wydawnictwie Uniwersyteckim (Universitätsverlag Göttingen) i tylko chwilę w agendzie Elektronisch Publitzieren[5], która zajmuje się m.in. pozyskiwaniem, opracowaniem i udostępnianiem współczesnych materiałów naukowych do bazy, którą ogólnie można określić jako repozytorium wiedzy. Szkoda, że z przyczyn niezależnych mogłam usłyszeć tylko bardzo ogólne informacje. Ale to, co usłyszałam, jeszcze bardziej upewniło mnie, jak ważne są dla środowiska akademickiego takie repozytoria. Oczywiście polscy bibliotekarze mają tego świadomość i może tylko zachwycać otwartość niemieckich uczonych oraz władz uczelni w Getyndze, którzy w tym zakresie współpracują z biblioteką. Już w grudniu 2005 r. Uniwersytet w Getyndze ogłosił politykę Open Access dla uczelni. W liście do społeczności akademickiej można przeczytać, że uczelnia widzi przyszłość wydawniczą właśnie w strategii Open Access[6]. W dniach 4 i 5 października 2010 r. odbyły się kolejne getyńskie dni i targi Open Access, na które ju w sierpniu były przygotowane informacje, zaproszenia i ulotki.

Moja praktyka w SUB obejmowała krótkie wizyty w Oddziale Rękopisów i Starych Druków, w Centrum Digitalizacji oraz w Wydawnictwie Uniwersyteckim, i w każdej z tych agend słyszałam, że współpracują z Oddziałem Badań i Rozwoju SUB (Abteilung Forschung und Entwicklung, RDD)[7]. W strukturze Biblioteki SUB w Getyndze odpowiada on za monitorowanie nowoczesnych trendów w światowym bibliotekarstwie. RDD jest zaangażowany w wiele projektów bibliotecznych opartych na funkcjonującej w SUB od roku 1997 bibliotece cyfrowej. Ponadto oddział bierze udział w zadaniach związanych z długoterminową archiwizacją danych cyfrowych oraz w inicjatywach dotyczących międzynarodowych standardów w zakresie szeroko rozumianej digitalizacji. Ma już wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu uczelnianego repozytorium wiedzy (Elektronisch Publizieren). RDD bierze udział w różnych krajowych i międzynarodowych projektach i odpowiada za współpracę z partnerami, ale przede wszystkim jest powiązany z rodzimymi jednostkami i im służy pomocą, wykorzystując efekt synergii w zarządzaniu projektami. Wszystkie przedsięwzięcia opisane są na stronie domowej oddziału[8].

Wiedza o organizacji pracy w SUB, którą zdobyłam podczas stażu, jest dużo bogatsza od tej, którą mogłam przyswoić ze stron internetowych czy z literatury fachowej. Na miejscu w SUB dowiedziałam się o praktycznym zastosowaniu niektórych zasad zarządzania jakością. Wymaga to oczywiście zaangażowania i wysiłku całego zespołu, ale sukcesy, które zdobywa Biblioteka SUB w Getyndze[9] potwierdzają, że jej pracownicy są prawdziwymi fachowcami w bibliotekarskiej dziedzinie i że warto korzystać z ich doświadczeń.

Spostrzeżenia na temat organizacji pracy w SUB zaprezentowałam także 26.11.2010 r. podczas konferencji „Między hybrydą a cyfrą”, którą zorganizowała Korporacja Bibliotekarzy Wrocławskich i Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu[10]. W materiałach pokonferencyjnych zostanie opublikowany referat oraz prezentacja pt. Projekt „DigiWunschbuch” – refleksje o organizacji pracy w Bibliotece SUB Göttingen.

Przypisy

[1] Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.sub.uni-goettingen.de/index.html.

[2] Göttinger Digitalisierungszentrum [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://gdz.sub.uni-goettingen.de/.

[3] Goobie DigitalLibraryModules [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://gdz.goobi.org/goobi/newpages/Main.jsf.

[4] Bausteine für die Digitale Bibliothek: Goobi [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://gdz.sub.uni-goettingen.de/entwicklung/workflow-goobi/; Vier neue DFG-Forschergruppen [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.dfg.de/index.jsp.

[5] Universitätsverlag Göttingen [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.univerlag.uni-goettingen.de; Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.sub.uni-goettingen.de/index.html [Dostęp 30.11.2010].

[6] Open Access. W: Georg-August Universität Göttingen [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://www.uni-goettingen.de/de/63123.html.

[7] Abteilung Forschung und Entwicklung [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://rdd.sub.uni-goettingen.de/.

[8] Research and Development Departament SUB Göttingen [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://rdd.sub.uni-goettingen.de/content.php?content=projects; Göttinger Digitalisierungszentum [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://gdz.sub.uni-goettingen.de/projekte/.

[9] Np. Biblioteka Roku 2002.

[10] II Konferencja Naukowa „Między hybrydą a cyfrą”. W: Korporacja Bibliotekarzy Wrocławskich [on-line]. [Dostęp 30.11.2010]. Dostępny w World Wide Web: http://bibliotekarze.kbw.wroc.pl/IIKonferencjaInf.htm.

 Początek strony



Sprawozdanie z pobytu na stażu zawodowym w Bibliotece SUB Göttingen w ramach projektu Erasmus / Edyta Kotyńska blog comments powered by Disqus